دیورتیکولیت (Diverticulitis) یکی از بیماریهای شایع روده بزرگ است که در اثر التهاب یا عفونت کیسههای کوچک ایجادشده در دیواره روده بزرگ، به نام دیورتیکول، به وجود میآید. این کیسههای کوچک معمولاً با افزایش سن و بهویژه در افراد بالای ۴۰ سال تشکیل میشوند. وجود این کیسهها بهتنهایی بیماری محسوب نمیشود و به آن دیورتیکولوز گفته میشود، اما زمانی که ملتهب یا عفونی شوند، بیماری دیورتیکولیت ایجاد خواهد شد.
دیورتیکولیت میتواند از یک التهاب خفیف تا عفونت شدید متغیر باشد و در صورت درمان نشدن، عوارضی مانند آبسه، سوراخ شدن روده یا انسداد روده را به همراه داشته باشد.
علائم دیورتیکولیت
علائم دیورتیکولیت بسته به شدت التهاب متفاوت است، اما شایعترین آنها عبارتاند از:
- درد مداوم در قسمت پایین و سمت چپ شکم
- تب و لرز
- تهوع و استفراغ
- یبوست یا اسهال
- نفخ شکم
- حساسیت شکم هنگام لمس
- کاهش اشتها
- احساس خستگی
در موارد شدید ممکن است درد شکم ناگهانی و بسیار شدید باشد و نیاز به مراجعه فوری به پزشک وجود داشته باشد.
علت دیورتیکولیت چیست؟
علت دقیق این بیماری هنوز بهطور کامل مشخص نیست، اما عوامل مختلفی میتوانند خطر بروز آن را افزایش دهند.
رژیم غذایی کمفیبر
کمبود فیبر باعث سفت شدن مدفوع و افزایش فشار داخل روده میشود که در طول زمان میتواند باعث تشکیل دیورتیکول و التهاب آن شود.
افزایش سن
با افزایش سن، دیواره روده ضعیفتر شده و احتمال ایجاد دیورتیکول و التهاب آن بیشتر میشود.
چاقی
افراد دارای اضافه وزن، بهویژه چاقی شکمی، بیشتر در معرض ابتلا به دیورتیکولیت قرار دارند.
کمتحرکی
فعالیت بدنی کم میتواند احتمال بروز این بیماری را افزایش دهد.
مصرف سیگار
سیگار با افزایش التهاب در بدن، خطر ابتلا به دیورتیکولیت را بیشتر میکند.
چه کسانی بیشتر در معرض ابتلا هستند؟
احتمال ابتلا به دیورتیکولیت در افراد زیر بیشتر است:
- افراد بالای ۵۰ سال
- افرادی که رژیم غذایی کمفیبر دارند
- افراد دارای اضافه وزن
- سیگاریها
- افرادی که فعالیت بدنی کمی دارند
- کسانی که سابقه خانوادگی این بیماری را دارند
دیورتیکولیت چگونه تشخیص داده میشود؟
برای تشخیص دیورتیکولیت، پزشک ممکن است از روشهای زیر استفاده کند:
- بررسی علائم و معاینه شکم
- آزمایش خون برای بررسی وجود التهاب یا عفونت
- سیتیاسکن شکم و لگن (دقیقترین روش تشخیص)
- سونوگرافی در برخی موارد
- کولونوسکوپی، پس از بهبود التهاب و در صورت نیاز برای بررسی روده
درمان دیورتیکولیت
درمان به شدت بیماری بستگی دارد.
درمان خانگی و موارد خفیف
در موارد خفیف، پزشک ممکن است توصیه کند:
- استراحت کافی
- مصرف مایعات فراوان
- رژیم غذایی سبک یا مایع برای چند روز
- مصرف داروهای تجویزشده
مصرف آنتیبیوتیک
در صورت وجود عفونت، پزشک ممکن است آنتیبیوتیک تجویز کند.
بستری در بیمارستان
اگر علائم شدید باشند یا بیمار دچار تب بالا، درد شدید یا عوارض شده باشد، ممکن است بستری و درمان وریدی لازم باشد.
جراحی
در صورت بروز عوارضی مانند سوراخ شدن روده، آبسه بزرگ، انسداد روده یا حملات مکرر، ممکن است جراحی ضروری باشد.
برای دیورتیکولیت چه غذاهایی مناسب است؟
در دوران بهبودی و پس از کاهش التهاب، مصرف غذاهای سرشار از فیبر میتواند به پیشگیری از عود بیماری کمک کند.
غذاهای مناسب عبارتاند از:
- میوههای تازه
- سبزیجات
- غلات کامل
- جو دوسر
- حبوبات
- نان سبوسدار
- آب کافی
در مرحله حاد بیماری، پزشک ممکن است برای مدت کوتاهی رژیم غذایی مایع یا کمفیبر را توصیه کند.
چه غذاهایی بهتر است محدود شوند؟
برای کاهش خطر عود بیماری، بهتر است مصرف این مواد غذایی کاهش یابد:
- غذاهای فرآوریشده
- فستفود
- گوشتهای پرچرب
- غذاهای کمفیبر
- نوشیدنیهای شیرین
عوارض دیورتیکولیت
در صورت درمان نشدن، این بیماری ممکن است باعث بروز مشکلاتی مانند:
- آبسه روده
- سوراخ شدن روده
- التهاب صفاق (پریتونیت)
- انسداد روده
- ایجاد فیستول بین روده و سایر اندامها
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنیم؟
در صورت مشاهده هر یک از علائم زیر، مراجعه فوری به پزشک ضروری است:
- درد شدید و مداوم شکم
- تب بالا
- استفراغ مکرر
- وجود خون در مدفوع
- ناتوانی در دفع گاز یا مدفوع
- بدتر شدن علائم با وجود درمان
سوالات متداول
دیورتیکولیت با دیورتیکولوز چه تفاوتی دارد؟
دیورتیکولوز به وجود کیسههای کوچک در دیواره روده گفته میشود که معمولاً بدون علامت هستند، اما دیورتیکولیت زمانی رخ میدهد که این کیسهها دچار التهاب یا عفونت شوند.
آیا دیورتیکولیت قابل درمان است؟
بله. در بسیاری از موارد، با مصرف دارو، رعایت رژیم غذایی مناسب و پیگیری پزشکی، بیماری بهبود پیدا میکند.
آیا مصرف فیبر از دیورتیکولیت پیشگیری میکند؟
رژیم غذایی سرشار از فیبر، همراه با مصرف آب کافی و فعالیت بدنی منظم، میتواند خطر ابتلا و عود بیماری را کاهش دهد.