آشالازی مری (Achalasia) یک بیماری نادر در دستگاه گوارش است که باعث اختلال در حرکت طبیعی مری و انتقال غذا به معده میشود. در این بیماری، عضلات انتهای مری و دریچه بین مری و معده (اسفنکتر تحتانی مری) بهدرستی شل نمیشوند و در نتیجه غذا نمیتواند بهراحتی وارد معده شود.
افراد مبتلا به آشالازی معمولاً احساس گیر کردن غذا در گلو یا قفسه سینه، مشکل در بلع و برگشت غذا را تجربه میکنند. این بیماری به مرور زمان میتواند باعث گشاد شدن مری و ایجاد مشکلات جدیتر شود، به همین دلیل تشخیص و درمان بهموقع اهمیت زیادی دارد.
علائم آشالازی مری
علائم آشالازی معمولاً بهتدریج ایجاد میشوند و ممکن است در ابتدا خفیف باشند. مهمترین نشانهها عبارتاند از:
- مشکل در بلع غذاهای جامد و مایعات
- احساس گیر کردن غذا در قفسه سینه
- برگشت غذا یا مایعات به دهان
- درد یا فشار در قفسه سینه
- کاهش وزن بدون دلیل
- سرفههای شبانه
- احساس خفگی هنگام خواب
- سوءتغذیه در موارد شدید
برخی افراد این علائم را با رفلاکس معده اشتباه میگیرند، اما علت و روش درمان این دو بیماری متفاوت است.
علت آشالازی مری چیست؟
علت دقیق آشالازی هنوز بهطور کامل مشخص نشده است، اما محققان معتقدند آسیب به سلولهای عصبی کنترلکننده حرکات مری نقش اصلی را دارد.
آسیب به عصبهای مری
در افراد مبتلا، سلولهای عصبی موجود در دیواره مری که مسئول هماهنگی حرکات عضلات هستند، به مرور آسیب میبینند. این موضوع باعث میشود مری نتواند غذا را به سمت معده هدایت کند.
عوامل خودایمنی
برخی تحقیقات احتمال میدهند که سیستم ایمنی بدن در بعضی افراد به اشتباه به سلولهای عصبی مری حمله کند.
عوامل ژنتیکی و محیطی
در برخی موارد، ترکیبی از عوامل ژنتیکی و محیطی میتواند در ایجاد بیماری نقش داشته باشد.
چه کسانی بیشتر در معرض آشالازی هستند؟
آشالازی ممکن است در هر سنی ایجاد شود، اما در افراد زیر بیشتر دیده میشود:
- افراد بین ۲۵ تا ۶۰ سال
- افرادی که سابقه خانوادگی این بیماری دارند
- افراد مبتلا به برخی بیماریهای خودایمنی
آشالازی مری چگونه تشخیص داده میشود؟
برای تشخیص آشالازی، پزشک معمولاً از چند روش استفاده میکند:
مانومتری مری
مهمترین و دقیقترین آزمایش برای تشخیص آشالازی است. این آزمایش فشار و عملکرد عضلات مری را هنگام بلع بررسی میکند.
آندوسکوپی
برای بررسی داخل مری و رد بیماریهای دیگر مانند تومورها یا تنگی مری انجام میشود.
عکسبرداری با بلع باریم
در این روش، بیمار مایعی حاوی ماده حاجب مینوشد و حرکت آن در مری با تصویربرداری بررسی میشود.
درمان آشالازی مری
هدف درمان، کاهش فشار دریچه انتهای مری و کمک به عبور راحتتر غذا به معده است.
دارو درمانی
در برخی موارد، پزشک ممکن است داروهایی برای شل کردن عضلات دریچه مری تجویز کند، اما معمولاً اثر این داروها محدود است.
تزریق بوتاکس
تزریق بوتاکس به عضله انتهای مری میتواند باعث شل شدن موقت دریچه شود و بیشتر برای افرادی استفاده میشود که امکان انجام روشهای دیگر را ندارند.
گشاد کردن مری (بالون دیلاتاسیون)
در این روش، با استفاده از یک بالون مخصوص، دریچه انتهای مری بازتر میشود تا عبور غذا آسانتر شود.
جراحی میوتومی هِلر
در این روش، بخشی از عضلات انتهای مری برش داده میشوند تا فشار دریچه کاهش پیدا کند.
روش POEM
در روش POEM، پزشک از طریق آندوسکوپی یک مسیر کوچک ایجاد کرده و عضلات اضافی انتهای مری را برش میدهد. این روش یکی از درمانهای جدید و کمتهاجمی آشالازی محسوب میشود.
رژیم غذایی مناسب برای آشالازی مری
رعایت برخی نکات غذایی میتواند به کاهش علائم کمک کند:
- خوردن وعدههای غذایی کوچکتر
- جویدن کامل غذا
- نوشیدن آب همراه غذا
- انتخاب غذاهای نرم و راحتالهضم
- پرهیز از خوردن غذا نزدیک زمان خواب
غذاهای مناسب:
- سوپهای سبک
- غذاهای نرم
- سبزیجات پخته
- پورهها
- غذاهای کمچرب
چه غذاهایی بهتر است محدود شوند؟
برخی مواد غذایی ممکن است علائم را تشدید کنند:
- غذاهای خشک و سفت
- گوشتهای سخت
- غذاهای خیلی چرب
- نوشیدنیهای گازدار
- غذاهای حجیم
عوارض آشالازی مری
در صورت درمان نشدن، آشالازی میتواند باعث مشکلاتی مانند:
- گشاد شدن مری
- التهاب مری
- سوءتغذیه
- کاهش وزن شدید
- عفونتهای تنفسی ناشی از ورود غذا به ریه
- افزایش خطر برخی مشکلات مری در طولانیمدت
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنیم؟
در صورت مشاهده علائم زیر بهتر است به پزشک مراجعه شود:
- مشکل مداوم در بلع غذا
- گیر کردن غذا در گلو یا قفسه سینه
- کاهش وزن بدون علت
- برگشت مکرر غذا
- درد مداوم قفسه سینه
سوالات متداول
آیا آشالازی مری قابل درمان است؟
بله. اگرچه درمانی برای بازگرداندن کامل عملکرد طبیعی عصبهای مری وجود ندارد، اما روشهای درمانی میتوانند علائم را به میزان زیادی کاهش دهند.
آیا آشالازی همان رفلاکس معده است؟
خیر. در رفلاکس، اسید معده به مری بازمیگردد، اما در آشالازی مشکل اصلی، اختلال در حرکت مری و باز نشدن دریچه انتهای آن است.
آیا آشالازی بیماری خطرناکی است؟
در صورت تشخیص و درمان مناسب معمولاً قابل کنترل است، اما درمان نکردن آن میتواند باعث آسیب به مری و مشکلات تغذیهای شود.